دسته‌بندی نشده

اخلاق معاشرت ( ۷ ) / ( به بهانه ماه مبارک رمضان )

خوشگویى

از شاخه‏هاى دیگر « حسن خلق  » ، که رابطه‏ها را استوارتر و پیوندها را صمیمى‏تر مى‏سازد ، گفتار دلپذیر و شادى‏بخش است . متانت درسخن و ادب در گفتار و زیبایى در کلام ، خصلت پاکدلان بى‏کینه است ‏و خلق و خوى اولیاء دین.

ارزش انسان و جوهره وجودى‏اش را زبان و بیان روشن مى‏سازد :

یکى تحقیر مى‏کند ، یکى تشویق. یکى عیبجویى مى‏کند ، دیگرى تحسین و تقدیر. یکى ملامت مى‏کند ، دیگرى پر و بال مى‏دهد و امید مى‏آفریند .

کدام یک خوبتر است ؟ شما خودتان چگونه بیان و زبانى دارید ؟  تلخ یا شیرین ؟ گزنده یامرهم گذارنده ؟ آیا با دیگران همان‏گونه صحبت مى‏کنید که دوست دارید دیگران ‏با شما آنچنان حرف بزنند و خطاب کنند ؟

پذیرایى از دیگران ، همیشه با غذا و میوه و شیرینى نیست . گاهى پذیرایى ، با یک کلام خوب و سخن شایسته است . این اکرام ، بالاتر از تغذیه و اطعام است ، چرا که گفتار شایسته و زیبا ، غذاى روح ‏است .

گفتن یک  « آفرین ‏» ، « احسنت‏ » ، « بارک‏ الله ‏» مگر چقدر هزینه و خرج ‏دارد ؟ کسانى هستند که جان مى‏دهند ، ولى حاضر نیستند یک کلام ‏تشویق‏آمیز و محبت‏بار بر زبان جارى کنند . بشنویم از رسول‏خدا (ص) که اسوه اخلاق حسنه و الگوى ادب در گفتار و رفتار است که‏ فرموده است :

« من اکرم اخاه المؤمن بکلمه یلطفه بها و فرج عنه کربته لم یزل فى ظل الله ‏الممدود علیه الرحمه ما کان فى ذلک‏ » ;  (۴)

هر کس برادر با ایمانش را با گفتن کلامى ملاطفت‏آمیز و غم‏زدا ، مورد تکریم قرار دهد ، تا وقتى او شادمان است ، گوینده آن سخن ‏همواره در سایه رحمت گسترده الهى به سر مى‏برد .

کلام تشویقى و آفرین و مرحبا گفتن بر عمل شایسته دیگرى نیز ، از این‏گونه صالحات است . باز هم از کلام امام صادق (ع) بشنویم :

« من قال لاخیه المؤمن « مرحبا » کتب الله له مرحبا الى یوم القیامه ‏» ; (۵)  هر کس به برادر مؤمن خود « مرحبا » بگوید ، خداى متعال تا روز قیامت ‏براى او مرحبا و آفرین مى‏نویسد .

غیر از پاداش الهى ، تاثیرات اجتماعى « خوشگویى ‏» در نرم ساختن ‏دلها و جلب عاطفه‏ها و استوار ساختن رابطه‏ها مشهود است . آنکه‏ خوش‏سخن باشد ، از دیگران نیز کلام نیکو مى‏شنود . « این جهان کوه است ‏و فعل ما ندا »  و البته که حرف و سخن ما هم در کوهستان زندگیها انعکاس‏دارد و خوبى آن به خود ما منعکس مى‏شود .

کسى که گفتار مؤدبانه داشته باشد ، دیگران نیز با او مؤدبانه سخن‏خواهند گفت . وگرنه … « کلوخ‏انداز را پاداش ، سنگ است ‏» . از کلام مولا على(ع) است که :

« اجملوا فى الخطاب تسمعوا جمیل الجواب ‏» ;  (۶)  زیبا خطاب کنید ، تا جواب زیبا بشنوید ! …

کیفیت ‏برخورد ما با انسانهاى دیگر، همان نتیجه را به ما ‏برمى‏گرداند . ادب ، ادب مى‏آورد و توهین و فحش ، بدزبانى و اهانت ‏متقابل را در پى دارد .

خوشخویى

از رموز موفقیت ‏حضرت رسول (ص) در دعوت و رسالت‏ خویش ، اخلاق نیکو و برخورد شایسته و جذاب با مردم بود . « حسن‏خلق ‏» آن حضرت ، امتیاز بارز آن مظهر رافت و رحمت‏ بود .  با همین ‏« اکسیر اعظم ‏» دلها را جذب مى‏کرد ، دشمنان را دوست مى‏ساخت ، کینه‏ها را به مهربانى مبدل مى‏کرد ، الفت مى‏آفرید و پیوند مى‏داد ، دلها را با دلها ، دستها را با دستها ! و به همین سبب مدال « انک لعلى خلق عظیم ‏» (۷)  از خداى‏ عظیم دریافت کرد .

کلام نرم ، رفتار شایسته ، گفتار مؤدبانه و جاذبه‏دار ، تحمل فراوان و حلم و بردبارى و چهره گشاده و بشاش ، از مظاهر و جلوه‏هاى « حسن‏خلق ‏» است . به تعبیر دیگر ، وقتى محبت ‏خود را به دیگران ببخشید ، درحوادث ، صبور و شکیبا باشید ، خشم خود را فرو خورده ، خویشتن‏دارى کنید ، بدى را با خوبى پاسخ دهید و از خشونت و عصبانیت و بدزبانى و تحقیر و توهین و تکبر به دور باشید ، داراى ‏« حسن خلق ‏» هستید .

اگر خداوند به صاحبان حسن خلق ، پاداش جهاد و شهادت‏ مى‏دهد ، بیجا و گزاف نیست ، چرا که این هم نوعى مجاهده دارد . پیامبراکرم (ص) براى تثبیت و گسترش همین کمالات اخلاقى و « خوشخویى‏ » برانگیخته شد . از کلمات نورانى او است :

« ان الرجل یدرک بحسن خلقه درجه الصائم القائم ‏» ; (۸)  گاهى انسان در سایه خوشخویى ، به مقام و رتبه روزه‏داران ‏شب‏ زنده‏دار مى‏رسد !

انسى که مؤمنان با یکدیگر مى‏گیرند ، بسیار قیمتى و با ارزش است‏ و این در سایه خوش اخلاقى پدید مى‏آید که حلقه وصل انسانها به هم‏ است . در جوامع غربى ، برخوردها اگر شاد و همراه با لبخند است ، آن‏خوشرویى‏ها حرکات سطحى و ظاهرى است و ریشه در عمق دلها ندارد . « اخلاق آمریکایى ‏» و « اروپایى ‏» ، تصنعى است . اما حسن خلق وخوش برخوردى در جوامع ایمانى و اسلامى ، ریشه در متن عقیده دارد و انسانها با هم یکدل و صمیمى‏اند ، و دلسوز و رؤوف و بامحبت !

پیامبر اکرم (ص) رابطه مؤمن با مؤمن و برخوردشان را با هم ، همچون رسیدن یک تشنه به آب سرد و گوارا مى‏داند که با آن سیراب ‏مى‏شود :

« ان المؤمن لیسکن الى المؤمن کما یسکن قلب الظمان الى الماء البارد . »  (۹)  

در کجاى اخلاق غربى ، این حالت‏ یافت مى‏شود ؟

در معاشرت مسلمانان با هم ، باید « همدلى‏ » ،  بیش از « وحدت‏ فیزیکى‏ » و « پیوند سطحى‏ » حاکم باشد ، تا به انس و الفتهاى پایدار ورابطه‏هاى درونى بیانجامد . با سلام و مصافحه و حسن خلق و چهره باز و لبخند محبت‏زا و غم‏زدا و برخورد نیک ، این مهم تامین مى‏شود . میزان اسلامى بودن اخلاق هر مسلمان را باید در نحوه معاشرتش با دیگران جستجو کرد . خوش خلقى ، دین و مرام مسلمانى است . به ‏فرموده حضرت رسول (ص) :  « ایمان کسى کاملتر است که اخلاقش بهتر باشد ، کسى به پیامبر شبیه‏تر و به او نزدیکتر است که خوش خلق‏تر باشد » (۱۰)  و به‏تعبیر امام صادق (ع) : « پس از عمل به واجبات الهى ، محبوبترین کارها نزد خداوند ، آن است که‏ انسان اخلاقى سازگار با مردم داشته و اهل « مدارا » باشد . »  (۱۱) .

بارى … گفتار و رفتار ما « آیینه شخصیت ‏» ماست ، بکوشیم هر چه ‏روشنتر و شفاف‏تر باشد .

پى‏نوشتها : ۱) اصول کافى (عربى)، ج ۲، ص ۱۸۸.    ۲) همان، ص ۲۰۶.   ۳) همان، ص ۱۹۲.  ۴) همان، ص ۲۰۶.  ۵) همان.   ۶) غررالحکم، چاپ دانشگاه، ج ۱، ص ۱۳۹.   ۷) سوره قلم، آیه ۴.  ۸) میزان‏الحکمه، ج ۳، ص ۱۴۰.  ۹) بحارالانوار، ج ۷۱، ص ۲۸۰.   ۱۰) میزان‏الحکمه، ج ۳، ص ۱۴۲.   ۱۱) اصول کافى، ج ۲، ص ۱۰۰.

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

9 − 8 =

دکمه بازگشت به بالا