دسته‌بندی نشده

اخلاق معاشرت ( ۱۰ ) / ( به بهانه ماه مبارک رمضان )

دید و بازدید

آنچه روحیه‏ها را شاداب و زندگیها را باصفا مى‏سازد ، « دیدار» است . چه دیدارهاى دوستانه ، چه خویشاوندانه ! بویژه اگر در دیدارها ، سخنان دلنشین گفته شود و خاطرات شیرین و همفکرى در مسیرگشایش مشکلات .

« زیارت ‏» برادران دینى رفتن و « دیدار مؤمنان ‏» ، مورد سفارش اولیاء دین است ; که هم رابطه‏هاى درونى آحاد امت را استوارتر مى‏سازد ، هم ‏محبتها را مى‏افزاید و هم کدورتها را مى‏زداید و هم خدا و رسول راخوشحال مى‏سازد ; و چه کار نیکى بهتر از این ؟ …

بجاست که این‏گونه دیدارها به خاطر خدا و با انگیزه خلوص وعمل به سنت دین باشد ، نه روى طمعهاى دنیوى و انگیزه‏هاى مادى و سودگرایانه و سوداگرایانه !

محتواى دیدارها

گاهى رفت و آمدها و زیارتها ، به جاى سودمندى ، زیانبار است و به جاى آنکه بهره تربیتى یا پاداش اخروى داشته باشد ، محصولى جز افزایش گناه یا هدر رفتن فرصتها ندارد . هوشیاران مى‏کوشند از همه‏ دیدارها سود ببرند و از تباهى فرصت ، جلوگیرى کنند .

باید با « حصارشکنى ‏» ، خود و زندگى خود را از انزوا درآورد و روحیه جمعى و تعاون و همزیستى را تقویت کرد . آنان که پاى خود وخانواده خود را از رفت و آمد با افراد با ایمان و خانواده‏هاى شریف وبا فرهنگ مى‏برند ، راه خیر را به روى خود مى‏بندند . مگر نه اینکه ‏این‏گونه انزواها ، حالتى از یاس براى انسان پدید مى‏آورد و افسرده ‏مى‏سازد و نشاط از چنین زندگیهایى رخت‏ برمى‏بندد ؟!

امام صادق (ع) به اصحاب خویش سفارش مى‏فرمود : « تزاوروا و تلاقوا و تذاکروا امرنا و احیوه ‏» ; (۱)  به دیدار و ملاقات یکدیگر بروید و « امر» ما را یاد کنید و به یاد هم‏ آرید و آن را زنده نگهدارید.

این حدیث ، محتواى سازنده و تربیتى وجهت ‏دار و هدفدار بودن دیدارها را تبیین مى‏کند . ملاقاتهایى که ‏شیعیان اهل بیت داشتند ، محتوایى مکتبى داشت و به توصیه امام ، مى‏بایست در راستاى « احیاى امر » و زنده نگهداشتن مرام و مکتب وفلسفه سیاسى امامت‏شد ، تا « امت ‏» ، روح و جان یابد و به بیراهه نیفتد .

بهره‏هاى دیدار

مناسب است در سایه ملاقاتها و دید و بازدیدها ، خانواده‏ها وافراد ، از دردها و مشکلات یکدیگر آگاه شوند و در حد توان ، در رفع‏آنها بکوشند . مشورت و همدلى و همدردى ،  گوشه‏اى از این بهره‏ها است. تشریک مساعى در حل معضلات و رسیدگى به نیازمندان ،گوشه‏اى دیگر.

« خیثمه ‏» مى‏گوید : خدمت‏ حضرت امام باقر(ع) رسیدم تا با آن‏ حضرت خداحافظى کنم . امام فرمود : « اى خیثمه ! هر کدام از دوستان و هواداران ما را دیدى ، سلام ما را به آنان‏ برسان و آنان را به تقواى الهى توصیه کن و سفارش کن که توانگرانشان به فقیران سربزنند ، توانمندان به ناتوانان سرکشى کنند ، زندگان در تشییع جنازه مردگان شرکت‏کنند ، در خانه‏هاى هم ، یکدیگر را دیدار کنند . این‏گونه دیدارها سبب احیاء امر ما ( خط ولایت و رهبرى اهل بیت ) مى‏گردد . » (۲) .

اگر دیدارها ، چنین برکتهایى نداشته باشد ، جز اتلاف وقت وسرمایه چیزى نیست ! وقتى جمعى دور هم مى‏نشینند و ساعاتى را به صحبت ‏مى‏گذرانند ، در جمع‏بندى پایانى ، اگر دیدند از آن همه صحبت ، چیزى‏ نه در یاد مانده ، نه سودى به کف آمده ، دریغ از آن اتلاف فرصت ! اما اگر بحثهاى علمى و اجتماعى ، به روشنگرى افکار کمک کند ، نقل‏ خاطرات و سرگذشتها ، براى دیگران عبرت‏آموز و راهگشا باشد ، بازگویى حالات دیگران ، حس همدردى و کمک‏رسانى را تقویت کند ، اینجاست که ملاقات ، به بهره‏ورى رسیده است .

زیارت مؤمن

در یک جامعه ایمانى ، همبستگى اهل ایمان ضرورى است . این‏پیوند ، در سایه دیدارها پدید مى‏آید و استحکام مى‏یابد . در روایات ، بابى تحت عنوان « زیاره المؤمن ‏» است که به این‏گونه دیدارها تاکید دارد .

امام صادق (ع) فرموده است : « مازار مسلم اخاه المسلم فى‏ الله ولله الا ناداه الله عزوجل : ایها الزائر طبت وطابت لک الجنه‏ » ; (۳)  هیچ مسلمانى برادر دینى‏اش را در راه خدا و براى خدا زیارت ‏نمى‏کند ، مگر آنکه خداى متعال به او ندا مى‏دهد : اى دیدارکننده ! خوش به حالت ، بهشت ‏براى تو سزاوار و گوارا باد !

در این دیدارها ، دو رکن وجود دارد : دیدارکننده و دیدارشده ( زائرو مزور ) . آنکه پیشقدم در زیارت مى‏شود ، فضیلت‏ بیشترى دارد و پاداشى افزونتر . این سخن پیامبر اکرم (ص) است که فرمود : « الزائر اخاه المسلم اعظم اجرا من المزور » ; (۴)  آنکه برادر مؤمن خود را دیدار مى‏کند ، پاداشى بزرگتر از شخص‏ دیدارشده دارد .

آنان که « کار » را بهانه کاستن از دیدارها و صله‏ رحمها و رفت وآمدها مى‏کنند ، باید خود اینها را هم کار به حساب آورند ،  بلکه از بهترین کارها . این ، اقتدا به سیره رسول اکرم (ص) است . در حدیث ‏است : هرگاه پیامبر خدا یکى از مسلمانان را سه روز نمى‏دید ، از حال او مى‏پرسید . در پاسخ سؤال پیامبر ، اگر مى‏گفتند که غایب است ( مثلا سفررفته ) برایش دعا مى‏کرد . اگر حاضر بود ، به دیدارش مى‏رفت و اگر بیمار بود به عیادتش مى‏شتافت . (۵)

دیدار حضورى

برخى به هر دلیل ، عیادت و زیارت و احوالپرسى‏شان  « غیرحضورى ‏» است . مى‏کوشند تا از طریق این و آن ، یا از راه تلفن و نامه ‏احوالپرسى کنند و تماس داشته باشند . گرچه از این رهگذر ، « کسب‏ اطلاع ‏» مى‏توان کرد ; ولى دیدار رویاروى و نشست و گفتگوى چهره به ‏چهره ، حلاوت و برکتى دیگر دارد .

در احادیث ، عنوان « تزاور » و « ملاقات ‏» مطرح است . دیدن و ملاقات‏کردن حضورى . البته احوالپرسى تلفنى هم خیلى خوب است و نوعى ‏صله ‏رحم محسوب مى‏شود ، ولى جاى « دیدار حضورى‏ » را پر نمى‏کند . نامه نوشتن به اقوام و دوستان نیکو است ، اما بار سفر بستن و حضور خدمت پدر و مادر و بستگان و آشنایان رسیدن و آنان را شاد کردن ، ثوابى مضاعف و تاثیرى افزونتر دارد . مى‏گویید نه ؟ امتحان کنید !

شما خودتان از دیدار چهره برادر یا فرزند یا دوست‏ بیشترخوشحال مى‏شوید – اگر از سفر آیند –  یا از شنیدن صدایشان از آن سوى ‏سیمهاى مخابرات ؟ تازه ، این خودش نشان محبت‏ بیشتر و صمیمیت و یکدلى در رابطه‏ها است . اگر هنگام درگذشت ‏یکى از اقوام ، از دوستان ‏و آشنایانتان کسى تلگراف تسلیت‏ بفرستد ، یا آنکه از شهر و محله خود پیش شما آمده ، از نزدیک در غمتان شریک شود و در مراسمتان شرکت‏کند ، کدام یک را صمیمى‏تر مى‏یابید ؟ رفت و آمد خودتان با دیگران نیز چنین است . هرگز به تلفن و نامه قناعت نکنید و « صدا » و « دستخط ‏» و « عکس ‏» را به جاى دیدار حضورى ننشانید .

« اویس قرنى ‏» را شنیده‏اید که از مادر اجازه گرفت و از « یمن ‏» به ‏« مدینه ‏» آمد ، تا محبوبش ، محمد مصطفى (ص)  را یک بار ببیند و برگردد … و چنان شد که پیامبر اکرم (ص) فرمود : من بوى بهشت را از سوى‏ قرن مى‏شنوم ، چه بسیار مشتاق تو هستم ، اى اویس قرن ! « تفوح روایح ‏الجنه من قبل قرن ، واشوقاه الیک یا اویس القرن ! »  (۶) .

در همین دیدارهاى حضورى است که نشاط خاطر و بهره‏ورى ازتجارب و سخنان نهفته است . امام هادى (ع) فرموده است : « ملاقاه الاخوان نشره و تلقیح العقل و ان کان نزرا قلیلا » ; (۷)  دیدار برادران ، سبب انبساط خاطر و بارورى اندیشه است ، هرچند کوتاه و اندک باشد .

با این همه آثار و برکات ، دیگر چه جاى درنگ و بهانه ‏جویى وعذرتراشى براى ترک مراوده و رفت و آمد ؟! براى این‏گونه دیدارها ، باید در پى بهانه بود و هر فرصتى را مغتنم شمرد ، … البته تا حدى که به ‏مزاحمت نیانجامد و موجب اتلاف وقت دیگرى نشود .

وقتى کسى از مسافرت برمى‏گردد ، یا خداوند به کسى فرزندى ‏عنایت مى‏کند ، یا ازدواجى صورت مى‏گیرد ، یا خانه جدیدى خریدارى‏ مى‏شود ،  یا خداى ناکرده بیمارى و کسالتى براى کسى پیش مى‏آید ، اینها همه بهانه « تجدید عهد » و دیدار حضورى است . حتى اگر او هم مهمانى ‏ندهد ، ولى در صورت فراهم بودن شرایط ، رفتن به دیدار و گفتن‏خوشامدى ، تهنیتى ، تبریکى ، تسلیتى ، خدا شفا دهدى ، چشم روشنى و … مناسب است و این « دیدارها مایه تحکیم دوستیها است . »

پیامبر رحمت فرمود : « الزیاره تنبت الموده ‏ » ; (۸)  دیدار ، دوستى‏آور است .

دیدار کریمانه

چه خوب که در دیدارها ، قصد قربت کنید و اینها را به حساب خدا بگذارید . اگر معامله و سودا هم مى‏کنید ، با خدا سودا کنید ، تا اجر ببرید . نگویید : من چند بار رفته‏ام ، آنها نیامده‏اند ، نوبتى هم که باشد ، حالا نوبت آنها است …

در بهره‏ورى از ثواب و پاداش الهى که نباید این‏گونه محاسبات رابه میان کشید . درست است که هر « دید » ى ، « بازدید » ى دارد و هر سلامى ، علیکى و هر نامه‏اى جوابى ! ولى گاهى هم باید کریمانه و بزرگوارانه ‏برخورد کرد .  دیدار مؤمن ، دیدار خدا است و چقدر ثواب دارد . درحدیث قدسى آمده است که خداوند مى‏فرماید : «ایما مسلم زار مسلما فلیس ایاه زار ، ایاى زار و ثوابه على الجنه ‏» ; (۹)  هر مسلمانى که به دیدار مسلمانى برود ، او را نه ، بلکه مرا زیارت‏ کرده است و پاداش او بر عهده من ، بهشت است . چه چیزى بالاتر از این ؟ دیدار مؤمن ، همپاى دیدار خدا !

از امام باقر و امام صادق ( علیهما السلام ) روایت است : « هر مؤمنى که به قصد دیدار مؤمن دیگر بیرون رود و او را همراه با معرفت ‏به‏ حقوقش زیارت کند ، به پاداش هر گامش در این راه ، خداوند حسنه‏اى براى او مى‏نویسد و سیئه‏اى از او محو مى‏کند و درجه‏ اى مى‏افزاید . چون در بزند ، درهاى‏ آسمان به رویش باز مى‏شود و چون با یکدیگر ملاقات و مصافحه و معانقه کنند ، خداى متعال رو به فرشتگان کرده و مباهات مى‏کند که : دو بنده‏ام را بنگرید ! به ‏خاطر من با هم دوستى و دیدار مى‏کنند . بر من است که از این پس از عذاب ، مصونشان دارم . و چون برگردد ، فرشتگان بدرقه‏اش مى‏کنند و اگر تا شب بعد ، ازدنیا برود ،  از حساب ، معاف مى‏شود … » (۱۰) .

وقتى دیدارها این همه فضیلت و ثواب و آثار دنیوى و اخروى‏ دارد ، چه محرومند آنان که به بهانه‏هاى مختلف یا لجاجتها و اندیشه‏هاى کودکانه و حقیرانه ، با هم قهر یا ترک رفت و آمد مى‏کنند و درهاى برکت را به روى خویش مى‏بندند !

گرماى دلها در سایه دیدارهاى صمیمانه و معاشرتهاى مخلصانه وآمیخته به صداقت و مودت است .

کانون زندگى و خانواده‏ها را گرمتر کنیم ، با معاشرت و مودت ودیدار ….

پى‏نوشتها : ۱) اصول کافى، ج‏۲، ص‏۱۷۵. ۲) همان. ۳) همان، ص‏۱۷۷، حدیث‏۱۰.  ۴) میزان‏الحکمه، ج‏۴، ص‏۲۹۷.  ۵) مکارم‏الاخلاق، ص‏۱۹.  ۶) سفینه‏البحار، ج‏۱، ص‏۵۳.   ۷) میزان‏الحکمه، ج‏۴، ص‏۲۹۸.  ۸) سفینه‏البحار، ج‏۱، ص‏۵۶۷.  ۹) همان.  ۱۰) همان.

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا