ادبیاتادبیات فارسیدرس و بحثزکات العلم نشره

قواعد تعیین وزن شعر؛ چگونگی تقطیع به ارکان

چگونگی تقطیع به ارکان

برای تقطیع شعر به ارکان، ابتدا آن را تقطیع هجایی می‌کنیم سپس هجاها را به صورتی که نظم آن‌ها مشخص شود با خط عمودی پررنگ‌تری به اجزای ۴ یا ۳ هجایی تقسیم می‌نماییم.

آن‌گاه به ارکان مراجعه می‌کنیم تا ببینیم هر یک از این اجزای ۴ یا ۳ هجایی با چه رکنی مطابقت دارد. آن‌ها را انتخاب می‌کنیم و در زیر اجزا می‌نویسیم. (اگر در آخر مصراع، یک یا دو هجا اضافه بماند ارکان پایانیِ معادلِ هرکدام یعنی «فَعَل»، «فع‌لن» و «فع» زیر آن‌ها آورده می‌شود)

مثال:

اگر هجاهای شعر زیر را به صورت چهار تا «_ _ U» تقسیم کنیم با مراجعه به ارکان می‌بینیم که معادل «_ _ U» رکنِ فعولن است که آن را زیر هر «_ _ U » می‌نویسیم:

مرنجان | دلم را | که این مر | غ وحشی

_ _ U | _ _ U | _ _ U | _ _ U

فعولن | فعولن | فعولن | فعولن

هجاهای شعر زیر نیز به چهار «_ _ U » تقسیم می‌شود. ولی از آخر«_ _ U » چهارم، یک هجا حذف شده است و به صورت « _ U» درآمده که با مراجعه به ارکان می‌بینیم که معادل « _ U» رکن «فَعَل» است، ارکان را زیر هجاهای تقسیم‌شده می‌نویسیم:

خدایا به خواری مران از درم
به صورت نبندد دری دیگرم

خـ | دا | یا | بـ | خا | ری | مـ | ران | از | د | رم

_ _ U |  _ _ U | _ _ U |  _ U

فعولن فعولن فعولن فعل

پس برای پیداکردن وزن یک شعر باید نکته‌های هشت‌گانه‌ی زیر را مورد توجه قرار داد:

۱. درست خواندن شعر و درست نوشتن آن با خط عروضی.

۲. جدا کردن هر یک از هجاها با خط عمودی.

۳. حذف «ن» بعد از مصوت بلند در یک هجا.

۴. علامت‌گذاری هر یک از آن‌ها در زیر آن‌ها.

۵. تقسیم هجاهای هر مصراع به اجزای ۴ تا ۴ تا،  یا ۳ تا ۳ تا، یا ۴ تا و ۳ تا به طوری که در صورت امکان، وزن به صورت تکراری درآید و یا متناوب.

۶. نوشتن ارکان عروضی معادل اجزا در زیر آن‌ها.

۷ و ۸. اختیارات شاعری و نام اوزان.

* قافیه و عروض پیش دانشگاهی؛ صفحه‌ی ۳۵

* عضویت در کانال ادبی تک‌مضراب 

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

5 × چهار =

دکمه بازگشت به بالا
0
بستن
بستن